Kopen of bouwen van AI-oplossingen? Stel eerst twee andere vragen

In mijn vorige blog schreef ik dat je bij AI moet beginnen bij de verandering, niet bij de tool. Weet je wat je wilt veranderen en wat dat vraagt? Dan komt de volgende vraag vanzelf: kopen we het, of bouwen we het zelf?

In de praktijk wordt die keuze vaak op gevoel of gewoonte gemaakt. Het ene bedrijf bouwt alles zelf, omdat het dat altijd al deed. Het andere koopt alles, omdat bouwen eng klinkt. Allebei zonde. Daarom gebruik ik een simpele 2x2. In deze blog leg ik dit model uit.

Twee vragen die het werk doen

De 2x2 draait om twee vragen:

• Is het proces standaard of uniek? Standaard betekent: de kans is groot dat er al een standaard product voor bestaat. Uniek betekent: niemand doet het zoals jij, of je combineert standaardprocessen op een manier die alleen jij zo hebt.
• Is het differentiërend of niet? Maakt dit proces het verschil voor je klant, voor jouw in de markt of is het gewoon iets dat goed moet gaan?

Dat levert vier vakken op, met elk een eigen antwoord. Twee keer kopen, één keer bouwen, en één keer een kritische wedervraag.

Kopen: standaard en niet onderscheidend

Dit is het 'makkelijkste' vak. Notulen maken, e-mails samenvatten, documenten doorzoeken, de AI-agent die je ERP-leverancier meelevert. Er bestaan goede producten voor, en niemand kiest voor jou omdat je dit slimmer doet dan de concurrent.

Koop Claude, Copilot of de agent in je bestaande systemen. Het is snel en goedkoop. Je loopt mee op de roadmap van een ander, en dat is prima. Die leverancier investeert er meer in dan jij ooit zou kunnen of willen. Je energie hoort ergens anders.

Koop met een exitstrategie: standaard, maar wel onderscheidend

Dit is het vak waar de meeste organisaties de fout in gaan. Het proces is standaard, er bestaat een prima product voor. Maar de manier waarop jij het inzet, maakt het verschil voor je klant. Denk aan klantcontact, offertes of advies.

Koop dan de agent van de leverancier, maar houd de kroonjuwelen zelf: je data, je regels en je prompts. Daar zit je voorsprong, niet in de software. Zorg dat je ze kunt meenemen als je overstapt. En dat de agent of de LLM erachter niet een lock-in wordt. Want de AI-markt beweegt snel, en de beste leverancier van vandaag is niet per se die van volgend jaar.

Koop dus wel, maar bouw je eigen nooduitgang.

Bouw: uniek en onderscheidend

Rechtsboven wordt het interessant. Je proces of je data is uniek, of een unieke combinatie van standaardprocessen, en het is precies waarom klanten voor jou kiezen. Geen leverancier gaat dat voor je oplossen, want het bestaat alleen bij jou.

Dit wil je in eigen hand hebben. Jouw data, jouw regels, jouw voordeel. Maar bouwen betekent niet alles zelf maken. Het taalmodel, de vectordatabase, de integratieplatforms: die koop je gewoon in. Wat je zelf bouwt, is de orkestratie en de tooling er omheen. De logica die bepaalt welke stappen in welke volgorde gebeuren, met welke data en welke controles.

Koop de onderdelen, bouw het recept.

Waarom is dit uniek? Uniek, maar niet onderscheidend

Rechtsonder staat geen antwoord, maar een wedervraag. Want als een proces uniek is maar je klant er niks van merkt, waarom is het dan uniek?

Meestal is het antwoord: historie. Een workaround van tien jaar geleden. Een uitzondering die ooit voor één klant is gemaakt. Een systeem dat net niet doet wat het moet. Daar een AI-agent omheen bouwen, betekent dat je een omweg automatiseert. Dan betaal je straks voor het onderhoud van iets dat niet had hoeven bestaan.

Vereenvoudig eerst het proces. Grote kans dat het daarna in het vak Koop terechtkomt.

En als het nog niet bestaat?

De AI-markt is jong. Soms is je proces gewoon standaard, maar is er nog geen goed product voor. Bouw het dan, maar kies bewust een van twee routes:

• Houd het zo licht mogelijk. Grote kans dat er over een jaar wél een product is. Bouw iets dat je zonder pijn kunt weggooien.
• Of maak er je kracht van. Als jij het als eerste goed oplost, hebben anderen hetzelfde probleem. Verkoop het dan.

Twee frameworks, één gesprek

Leg je deze 2x2 naast Verbeter, Verander en Onderscheid, dan zie je een patroon. Individueel werk verbeteren valt bijna altijd in Koop. Je propositie versterken met een AI-core product neigt naar Bouw. En procesverandering zit daar tussenin: vaak Koop met een exit, soms Bouw, en regelmatig eerst de vraag waarom dat proces eigenlijk zo uniek is.

Dat is geen wet, maar wel een goede eerste check. Klopt het niet, dan is dat een signaal om nog eens goed te kijken.

Mijn advies: bouw alleen wat jou onderscheidt. Al het andere koop je. Dat klinkt misschien gek uit de mond van een IT-bedrijf dat bouwt, maar juist daardoor weten we hoe duur bouwen is als het niet hoeft.